Przygotowując jakiś czas temu tekst o Eugeniuszu Morawskim, przypomniałem sobie epizod dotyczący koncertu muzyki polskiej w Paryżu w 1928 roku. Dziełami Morawskiego, Tansmana, Szymanowskiego i Perkowskiego dyrygował wówczas René-Emmanuel Baton, szerzej znany po prostu jako Rhené-Baton. Była to dla mnie postać dość tajemnicza, postanowiłem więc dowiedzieć się o nim czegoś więcej. Okazuje się, że był pierwszym dyrygentem, który w 1924 roku zarejestrował w całości Symfonię fantastyczną Berlioza. Dyrygował prawykonaniami Les Evocations Alberta Roussela, Printemps Claude’a Debussy’ego, Alborada del gracioso i Le tombeau de Couperin Maurice’a Ravela. Współpracował z Baletami Rosyjskimi, kierował też Orchestre des Concerts Pasdeloup. Swoje utwory dedykowali mu wspomniany już Roussel (II Symfonia) czy Arthur Honegger. Podsumowując, był postacią znaną i rozpoznawalną. Był także kompozytorem, ale jakoś wcześniej nie zwracałem uwagi na jego kompozycje. Stwierdziłem, że nie zaszkodzi rzucić na nie uchem. Na Youtube wyświetliło mi się jego Trio, kliknąłem i przepadłem. A następnie zamówiłem album, o którym tu piszę.

Wydawnictwo zawiera dwie sonaty skrzypcowe i Suite Ancienne (wszystkie trzy utwory otrzymały tu swoje premiery fonograficzne), a także Sonatę wiolonczelową i Trio fortepianowe. Wszystkie te utwory powstały pomiędzy 1921 i 1933 rokiem. Łączy je jednak coś więcej – wszystkie zawierają odniesienia do bretońskiego folkloru. Chociaż artysta przyszedł na świat w Normandii, to jego rodzina pochodziła z Bretanii. Rhené-Baton po raz pierwszy odwiedził ten region w wieku dziewiętnastu lat i… przepadł. Podkreślał później, że tylko tam czuł się naprawdę jak w domu. W 1912 roku współzałożył Association des Compositeurs Bretons. Ta fascynacja przełożyła się na jego muzykę.

Jest ona pełna światła, jasna i lekka. Odznacza się też klarowną konstrukcją, a sposób kształtowania narracji jest bardzo czytelny. Stylizacje ludowe nadają jej wyrazistego, momentami nieco szorstkiego charakteru (kompozytor zresztą w niektórych odcinkach wymaga od muzyków szorstkiej gry). Jak na czas swojego powstania były to dzieła dość zachowawcze – nie zbliżają się nawet do awangardowych wyczynów Strawińskiego czy Bartóka, którzy także czerpali pełnymi garściami z folkloru. Nie ma to jednak większego znaczenia, muzyki Rhené-Batona słucha się bowiem z dużą przyjemnością i zajęciem. Neoklasyczna Suite Ancienne (Preludium, Aria, Gawot i Gigue) jest może względnie najmniej interesująca z tego całego zestawu, ale i tak można znaleźć piękne fragmenty. Jest jeszcze jedna sprawa: Rhené-Baton miał duży dar melodyczny i sporo inwencji w tym zakresie. Stąd też bierze się duży urok jego muzyki. Posłuchajcie tylko wolnego początku Tria. Skrzypce i wiolonczela grają przy podstawku z tłumikami, w odległości dwóch oktaw od siebie. Melodia jest uroczysta, nieco melancholijna, ale jednocześnie prosta. Później linie melodyczne smyczków rozchodzą się, do narracji dyskretnie dołącza fortepian. Skrzypce i wiolonczela wymieniają się między sobą prostym motywem, raz schodzą się w oktawach, by po chwili znowu na moment się rozejść. Proste, a jakże piękne. Kompozytor lubi zresztą także później prowadzić smyczki w tym samym rytmie albo przejmować sekwencyjnie pewne motywy. Rola fortepianu jest dość skromna. W trzecim ogniwie to ten instrument wprowadza główny temat, poza tym wypełnia harmonię (i robi to pięknie) w odcinkach, w których smyczki grają długie dźwięki w wolnym tempie. Rytmiczna część druga oparta jest na bretońskiej pieśni wojennej Gwin ar c’hallaoued (do posłuchania TUTAJ), dzięki czemu zyskuje wyrazistego charakteru. W Sonacie wiolonczelowej zwraca zaś uwagę rześki finał, a w nim fragment, w którym wiolonczela gra sul ponticello qusi-ludową melodię, a w partii fortepianu kompozytor wpisał przy pustych kwintach w basie wskazówkę quasi corni di caccia in lontano (jak rogi myśliwskie z oddali). Te kwinty pojawiają się zresztą też w I Sonacie skrzypcowej.

Dzieła te wykonuje na tym albumie Wolferl Trio, czyli troje włoskich muzyków: skrzypek Leonardo Micucci, wiolonczelista Roberto Mansueto i pianista Francesco Basanisi. Prawdę mówiąc nie słyszałem o nich nigdy wcześniej. To w sumie interesujący dowód na to, że nie potrzeba wielkich nazwisk, aby otrzymać niezwykle satysfakcjonujące nagranie. Artyści grają bowiem z wyczuciem stylu tej pięknej muzyki, z zaangażowaniem, wdziękiem i wyobraźnią.

A dzieła Rhené-Batona? Są piękne, jasne, pełne ekspresji, wdzięku i charakteru. Dobrze też poznać kolejnego kompozytora praktycznie kompletnie dziś zapomnianego i przekonać się, jak wiele jest jeszcze dobrej muzyki do wysłuchania. Gorąco polecam!

René-Emmanuel Baton

I Sonata skrzypcowa op. 21
II Sonata skrzypcowa op. 46
Suite Ancienne op. 55
Sonata wiolonczelowa op. 28
Trio fortepianowe op. 31

Wolferl Trio
Leonardo Micucci – skrzypce
Roberto Mansueto – wiolonczela
Francesco Basanisi – fortepian

Brilliant Classics

Podoba Ci się to co robię? Chcesz wesprzeć moją pracę? Odwiedź profil Klasycznej płytoteki w serwisie Patronie.pl